Stanisław Bergman — architekt i major rezerwy

Stanisław Bergman był architektem, który prowadził działalność projektową i budowlaną we Lwowie i Krośnie. Równolegle służył w armii i uczestniczył w konspiracji niepodległościowej; po drugiej wojnie światowej wrócił do pracy w branży budowlanej jako inspektor nadzoru.

Życiorys i wykształcenie

Urodził się w Krośnie jako syn Józefa i Emilii Patli. Ukończył gimnazjum w Jaśle w 1902 roku, a następnie w 1906 roku otrzymał dyplom Wyższej Szkoły Przemysłowej w Krakowie ze specjalizacją w budownictwie lądowym. Na przełomie 1905 i 1906 roku angażował się w organizowanie życia narodowego w powiecie buczackim oraz w Krakowie działając w ramach Towarzystwa Szkoły Ludowej.

Działalność wojskowa i konspiracyjna

Podczas I wojny światowej służył w 20 pułku piechoty; od sierpnia 1914 do sierpnia 1918 przebywał na frontach rosyjskim i włoskim przez 43 miesiące. W 1914 roku otrzymał nominację na podporucznika, a w 1916 roku pełnił nadal służbę w tym stopniu. Był inicjatorem antyaustriackiej konspiracji wojskowej rozpoczętej w listopadzie 1916 na froncie karpacko-bukowińskim i należał do władz organizacji "Wolność".

Po odzyskaniu niepodległości wstąpił do Wojska Polskiego. W listopadzie i grudniu 1918 dowodził jako komendant kompanii "Kulparkowskiej" na odcinku Rogatki Kulparkowskiej w obronie Lwowa. W 1919 awansowano go na kapitana, a w 1920 na majora. Do lipca 1920 dowodził kompanią techniczną 1 pułku Strzelców Podhalańskich w Nowym Sączu; od kwietnia do lipca 1920 brał udział na froncie przeciwko bolszewikom i uczestniczył w zajęciu Kijowa podczas wyprawy kijowskiej. W kolejnych miesiącach służył w Departamencie I Ministerstwa Spraw Wojskowych, a następnie ponownie w 1 pspodh., po czym przeszedł do rezerwy.

Kariera architektoniczna i działalność publiczna

Pracował jako architekt i prowadził firmy budowlane we Lwowie i Krośnie w latach 1907–1914 oraz 1921–1944. Zaprojektował kilka okazałych domów w Krośnie, swoim rodzinnym mieście. Z listy narodowej kandydował do Sejmu RP III kadencji w okręgu przemyskim nr 48 w 1930 roku.

W październiku 1936, jako członek Stronnictwa Narodowego, wygrał wybory na wiceburmistrza Krosna. W 1939 został zmobilizowany i uniknął niewoli; podczas okupacji niemieckiej działał w strukturach ZWZ-AK w Krośnie, został aresztowany przez Gestapo i więziony w Jaśle. Po wkroczeniu Armii Czerwonej aresztowało go NKWD i w styczniu 1945 roku zesłano go do obozu pracy w kopalni węgla w Donbasie; po trzech latach powrócił do Polski i w latach 1948–1951 pracował jako inspektor nadzoru w krakowskim przedsiębiorstwie.

Odznaczenia

W trakcie swojej służby i działalności został odznaczony między innymi Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości oraz Krzyżem Obrony Lwowa. Zmarł 10 października 1958 w Zakopanem.