| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Walerian Szczepan Czykiel |
| Urodzenie | 11 grudnia 1880, Krosno |
| Śmierć | 2 sierpnia 1942, Sanok |
| Zawód | Nauczyciel, instruktor gimnastyki |
| Edukacja i kwalifikacje | |
| Szkoły | Gimnazjum w Rzeszowie; Uniwersytet Jagielloński; kurs nauczycieli gimnastyki; kursy geometrii na Politechnice Lwowskiej |
| Działalność zawodowa | |
| Praca w Polsce | gimnazja i seminaria nauczycielskie (m.in. Bydgoszcz, Prużana, Krosno, Sanok) |
| Praca za granicą | nauczyciel i administrator w Argentynie i Brazylii (1913–1924) |
| Wybrane publikacje | |
| Publikacje | Plamy na słońcu – a klimat ziemi (1937); Lembranças; Wspomnienia z pobytu w Południowej Ameryce |
Walerian Czykiel był nauczycielem i instruktorem gimnastyki, który pracował zarówno w Polsce, jak i w polskich środowiskach w Ameryce Południowej. Pisał o zagadnieniach astronomicznych i klimatycznych oraz pozostawił wspomnienia z pobytu za oceanem.
Jak wyglądały początki edukacji i pierwsze lata pracy?
Urodził się w Krośnie 11 grudnia 1880 roku. Kształcił się w szkole powszechnej w Przemyślu, a maturę zdał w rzeszowskim gimnazjum 22 maja 1900. Po maturze studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego i ukończył kurs dla nauczycieli gimnastyki. W pierwszych latach XX wieku pracował jako zastępca nauczyciela w C. K. Wyższym Gimnazjum w Drohobyczu, wykładając język polski i gimnastykę.
Gdzie pracował i czym zajmował się w Ameryce Południowej?
W 1913 wyjechał do Ameryki Południowej i przebywał w Argentynie oraz Urugwaju. Początkowo wykonywał prace fizyczne, a następnie został zatrudniony jako inżynier geometry i administrator ziemski w stanie Paraná w Brazylii. Od 1917 do 1919 kierował Szkołą Polską w Araucária, zaprojektował i zbudował dom ludowy oraz działał na rzecz miejscowej Polonii.
W kolejnych latach pracował jako rysownik i kalkulant w biurach kolonizacyjnych i pełnił funkcje kierownicze w kilku kolonijnych przedsiębiorstwach, pozostając w Brazylii do połowy 1924. W tym czasie uczestniczył w wyprawach i pracach pomiarowych, m.in. przy wytyczaniu dróg i linii kolejowych.
Jak przebiegała kariera w Polsce po powrocie?
Do Polski wrócił w 1924 roku i wznowił pracę nauczyciela. Od 1925 był wykładowcą matematyki, fizyki i gimnastyki w Państwowym Nauczycielskim Seminarium Męskim w Bydgoszczy. W 1927 przeniesiono go do Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Prużanie, a następnie przez pięć lat uczył w Krośnie. W 1933 został mianowany nauczycielem w Państwowym Gimnazjum Męskim im. Królowej Zofii w Sanoku, gdzie prowadził także kółko krajoznawcze i zyskał szacunek uczniów — miał przydomek „Bambus”. Pozostał profesorem w Sanoku do września 1939.
W jaki sposób prowadził badania i co publikował?
Interesował się astronomią i amatorską meteorologią. Badał czynność Słońca i wpływ plam słonecznych na klimat ziemi. W 1937 opublikował broszurę Plamy na słońcu – a klimat ziemi, w której analizował występowanie szczególnie mroźnych zim w określonych odstępach czasu.
Poza tą pracą pozostawił pamiętniki i wspomnienia z pobytu w Ameryce Południowej oraz rękopis historii wychowania fizycznego. Zbiory przyrodnicze i mineralogiczne, które gromadził podczas podróży, częściowo trafiły do znajomych i instytucji w Polsce.
Co wiadomo o życiu prywatnym i śmierci?
W 1932 poślubił Ludwikę z domu Jamrog. Para miała dzieci, z których część zmarła w dzieciństwie; córka Maria Matuła urodziła się w 1940. Latem 1939 Czykiel przeniósł się w Sanoku do tzw. Domu Julii. Podczas okupacji niemieckiej organizował lekcje tajnego nauczania w swoim mieszkaniu i w 1941 został zatrudniony jako wykładowca języka niemieckiego w Polskiej Szkole Handlowej w Sanoku.
Zmarł na udar mózgu 2 sierpnia 1942 i został pochowany na cmentarzu przy ul. Jana Matejki w Sanoku.
